Αυτοεκτίμηση: κλείνοντας το μάτι στον εαυτό μας

2017-12-28

Η αυτοεκτίμηση είναι η αφετηρία του αυτοπροσδιορισμού και της ποιότητας της ανταπόκρισης των απαιτήσεων της ζωής.

Με πιο απλά λόγια είναι η ματιά, είναι το βλέμμα που ρίχνει ο άνθρωπος στον εαυτό του κάθε φορά που τον θέλει σύμμαχό του. Ο όρος αυτοεκτίμηση, περιλαμβάνει ένα πλήθος γνωστικών, συναισθηματικών και συμπεριφοριστικών παραγόντων που όλα μαζί, συμπληρώνουν το είδος της αυτοεκτίμησης. 

Η αυθεντική αυτοεκτίμηση, είναι ζωτικής σημασίας για την ευημερία και την ψυχική υγεία. Δεν είναι πάντα εύκολο να γνωρίζουμε όμως τι θέλουμε πραγματικά και ποιοι είμαστε. Ακόμα και όταν το αντιληφθούμε, μπορεί να είναι δύσκολο να εκφράσουμε τον αληθινό εαυτό μας, όταν έρχεται σε αντίθεση με τις οικογενειακές ή κοινωνικές προσδοκίες ή όταν κυριευόμαστε από το αίσθημα της αποτυχίας.

Το αίσθημα της αυτοεκτίμησης είναι αποτέλεσμα εσωτερικής διεργασίας στον κάθε άνθρωπο με όλους τους παραπάνω παράγοντες να βρίσκονται σε πλήρη ισορροπία και να διακατέχονται από συνειδητές εικόνες. Η εδραίωση της αυτοεκτίμησης στον άνθρωπο, προέρχεται από την εικόνα που έχει ο ίδιος σχηματίσει για τον εαυτό του, χωρίς να αντιλαμβάνεται τα εξωτερικά αποτελέσματα, όπως είναι η επιτυχία, η αποτυχία, η αποδοχή και η απόρριψη. 

Δυστυχώς ένα μεγάλο μέρος της αυτοεκτίμησης, όπως την έχουμε αντιληφθεί προέρχεται από την εικόνα του εαυτού μας αναλογικά με τις αντιλήψεις και τις αντιδράσεις των άλλων. Από τη στιγμή που θα μπούμε να καλλιεργήσουμε την αυτοεκτίμησή μας με βάσει τις προσδοκίες εξωτερικών παραγόντων, χάνουμε τη δυνατότητα να ενδυναμώσουμε τις ρίζες της εσωτερικής μας αυτοεκτίμησης.

Η αυτοεκτίμηση ενδέχεται να επηρεάζεται από σωματικά προβλήματα υγείας, αρνητικά γεγονότα ζωής, όπως η απώλεια της εργασίας, το διαζύγιο, η ματαίωση στη σχέση καθώς και μία γενική έλλειψη ελέγχου. Μερικές φορές η αυτοεκτίμηση μπορεί να είναι βαθιά ριζωμένη και να προέρχεται από τραυματικές εμπειρίες της παιδικής ηλικίας, όπως ο παρατεταμένος χωρισμός από την οικογένεια, η παραμέληση ή ακόμα και συναισθηματική, σωματική και σεξουαλική κακοποίηση.

Οι άνθρωποι με χαμηλή αυτοεκτίμηση, αντιμετωπίζουν τον κόσμο σαν μία εχθρική χώρα και τον εαυτό τους σαν θύμα. Ως εκ τούτου, νιώθουν απρόθυμοι να εκφραστούν όπως επιθυμούν, να διεκδικήσουν, χάνουν εμπειρίες και ευκαιρίες και αισθάνονται αβοήθητοι για να αλλάξουν τα πράγματα. Όλα αυτά, μειώνουν την αυτοεκτίμησή τους ακόμα περισσότερο και καταλήγουν να έχουν παγιδευτεί σε ένα φαύλο κύκλο.

Μία στενή σχέση έχει τεκμηριωθεί αναλογικά μεταξύ αυτοεκτίμησης και προσωπικών προβλημάτων όπως η βία, ο αλκοολισμός, τα ναρκωτικά, οι διατροφικές διαταραχές, η εγκατάλειψη του σχολείου, η εφηβική εγκυμοσύνη, η αυτοκτονία, η χαμηλή ακαδημαϊκή επίδοση κ.α. Ωστόσο είναι δύσκολο να απομονωθεί ως πρωτογενής αιτία γιατί συνήθως είναι ένας από τους πολλαπλούς παράγοντες που συμβάλλουν. Αυτό που πρέπει να τονιστεί είναι ότι η αυτοεκτίμηση είναι ένα κρίσιμο συστατικό της κάθε παρέμβασης με στόχο την αυτοβελτίωση και την αποκατάσταση, γεγονός που δίνει μία ισχυρή ελπίδα για την επίλυση των ψυχοκοινωνικών προβλημάτων του ατόμου.

Προσπαθώντας ο άνθρωπος να ανακαλύψει τον ιδανικό του εαυτό, μπαίνει σε μία σύγκριση με την πραγματικότητα. Η αυτοεκτίμηση θα μπορούσε να αναπαρασταθεί σαν ένα κλάσμα, όπου στον αριθμητή βρίσκεται ο πραγματικός εαυτός και στον παρανομαστή ο ιδανικός εαυτός. Κάθε φορά που μία δυσκολία κάνει την εμφάνισή της, ο παρανομαστής αυξάνεται, μειώνοντας τον αριθμητή και το συνολικό πηλίκο της αυτοεκτίμησης. 

Η συνειδητή όμως επεξεργασία και στήριξη του αριθμητή, είναι ο τρόπος για να βελτιωθεί η αυτοεκτίμησή μας. Η πρόκληση είναι στην αντιμετώπιση του ρεαλιστικού εαυτού μέσα από το εδώ και τώρα και όχι από φαντασιωσικές εικόνες, που οδηγούν στην υποτίμηση του εαυτού. 

Μπορούν να δοθούν διάφορες κατευθυντήριες οδηγίες για την ανύψωση της αυτοεκτίμησης. Κατευθύνσεις όπως η αναγνώριση και το αγκάλιασμα των θετικών χαρακτηριστικών του ατόμου μέσα από μία ρεαλιστική καταγραφή, η εσωτερική αποδοχή που ξεκινάει πάντα από ένα χαμόγελο και ένα κλείσιμο του ματιού κάθε φορά που κοιτάζεστε στον καθρέφτη, η συνειδητοποίηση της υπευθυνότητας που έχετε ότι μπορείτε να ανταποκριθείτε στις απαιτήσεις που σας προκαλούν, η πίστη στην αξία σας με δικαίωμα άρνησης όταν εσείς το επιθυμείτε, είναι μερικές που αγγίζουν επιδερμικά το φαινόμενο της χαμηλής αυτοεκτίμησης. 

Το πρώτο βήμα για την αλλαγή, ξεκινά από την συνειδητοποίηση της αγάπης προς τον εαυτό μας. Αυτή άλλωστε είναι και η ελπίδα για την ανύψωση της αυτοεκτίμησης. 

Χάρης Πίσχος, Ψυχολόγος /https://www.sinaisthisi.gr